Η επιβολή φορολογίας είναι ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για τη μείωση της κατανάλωση, αλλά το αποθαρρυντικό του αποτέλεσμα έχει εξασθενήσει αφού ακόμη υπάρχουν φθηνά τσιγάρα, χαμηλή φορολογία, αγορές εκτός των συνόρων, τυλιχτά τσιγάρα, λαθρεμπόριο και εμπόριο προϊόντων απομίμησης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει μια ιστορία περισσότερο από 30 χρόνων στη ρύθμιση της φορολογίας των καπνικών προϊόντων. Παρόλο που έχει σημειωθεί πρόοδος στην εναρμόνιση της φορολογίας τους σε επίπεδο της Ε.Ε., η μεγάλη ανησυχία παραμένει πως η τιμή και η φορολογία των προϊόντων αυτών διαφέρει πολύ στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Για παράδειγμα;
• Η τιμή ενός πακέτου, γνωστής μάρκας τσιγάρων το Ιανουάριο του 2006 στη Λετονία ήταν 1.07 ευρώ ενώ η τιμή του ιδίου προϊόντος στο Ηνωμένο Βασίλειο ήταν 7,50 ευρώ.
• Το ποσοστό της φορολογίας για την πιο δημοφιλή τιμή μάρκας τον Ιούλιο του 2005 ήταν 60% στη Λετονία ενώ στη Γαλλία ήταν 80% (1).
Σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα, οι αυξήσεις τιμών είναι ο πιο αποτελεσματικός και αποτρεπτικός παράγοντας – ειδικά για νέους ανθρώπους και άλλους με χαμηλό εισόδημα -που αναγκάζονται να προσέχουν τα έξοδά τους. Μια αύξηση της τάξης του 10% μειώνει την κατανάλωση κατά 4% σε χώρες ψηλού εισοδήματος (2). Η τιμή επηρεάζει τόσο την έναρξη του καπνίσματος όσο και το σταμάτημά του. Ειδικά, για σημερινούς καπνιστές, το αποτέλεσμα μόνιμης αύξησης της τιμής θα είναι μεγαλύτερο μακροπρόθεσμα, επειδή χρειάζεται περισσότερος χρόνος για ένα άτομο που είναι εθισμένο στη νικοτίνη να αλλάξει τη συμπεριφορά του.
Η τιμή των τσιγάρων έχει αυξηθεί πολύ σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, όπως στη Γαλλία, Γερμανία και Ολλανδία. Το αποτέλεσμα αυτής της αύξησης φαίνεται ξεκάθαρα στο παράδειγμα της Γαλλίας. Ο αριθμός των καπνιστών έχει μειωθεί κατά 12% από το 1999 εώς το 2003. Περισσότεροι καπνιστές θέλησαν να σταματήσουν το κάπνισμα και το 2003 η τιμή ήταν ο κύριος λόγος (σε σύγκριση με το 1999, που ήταν ο τέταρτος λόγος) (3).
Παρόλο που υπάρχουν στοιχεία πως η υψηλότερη φορολογία φέρνει λιγότερη κατανάλωση, το αποτέλεσμα της αύξησης της φορολογίας στην επικράτηση του καπνίσματος έχει εξασθενησθεί από τους πιο κάτω παράγοντες:
1. Τυλιχτό τσιγάρο που αντικαθιστά τα κανονικά τσιγάρα
Σε περισσότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το τυλιχτό τσιγάρο έχει χαμηλότερη φορολογία από τα κανονικά τσιγάρα. Η αύξηση τιμής των τσιγάρων μπορεί να προκαλέσει τη μεγαλύτεη ζήτηση τυλιχτών τσιγάρων. Οι πωλήσεις τους, για παράδειγμα, αυξήθηκαν κατά 12% το 2004 στη Γαλλία (4). Η αναλογία της φορολογίας των τυλιχτών τσιγάρων πρέπει να είναι ίση με αυτή των κανονικών, για να αποφευχθεί η χρήση τους, ως εναλλακτική λύση.
2. Η αύξηση των αγορών εκτός των συνόρων σε φθηνότερες γειτονικές χώρες.
Το αποτέλεσμα της αύξησης τιμών μπορεί να εξασθενήσει από τις αγορές που γίνονται εκτός συνόρων σε γειτονικές, φθηνότερες χώρες. Για παράδειγμα, αυτό συμβαίνει στη Φινλανδία με την Εσθονία. Έχει υπολογιστεί πως γίνονται 2.5 εκατομμύρια ταξίδια το χρόνο από Φινλανδία προς Εσθονία, για ψώνια. Οι πωλήσεις τσιγάρων στο Λουξεμβούργο (με πληθυσμό 450,000) αυξήθηκε ως αποτέλεσμα αύξησης της φορολογίας σε γειτονικές χώρες (πωλήθηκαν, από 5.6 δισεκατομμύρια τσιγάρα το 2003 σε 6.5 δισεκατομμύρια τσιγάρα το 2004) (5).
3. Η διάθεση στην αγορά κάποιων μάρκων τσιγάρων σε μειωμένες τιμές.
Μάρκες που διατίθενται σε χαμηλές τιμές έχουν πάρει μερίδιο αγοράς 10% στο Βέλγιο (6) καιτο Ηνωμένο Βασίλειο το 2004 (7). Τέτοιες μάρκες κάνουν τα τσιγάρα πιο προσιτά και μπορούν να οδηγήσουν σε ανταγωνισμό τιμών. Στην Ουγγαρία και το Βέλγιο, για παράδειγμα, πολλές επώνυμες μάρκες τσιγάρων αναγκάστηκαν να μειώσουν τις τιμές τους το 2005.
4. Νέοι τρόποι τιμολογιακής πολιτικής από εταιρείες καπνικών προϊόντων
Για να αποφύγουν μια τρίτη αύξηση τιμής σε περίοδο 18 μηνών στη Γερμανία, το πρώτο σε πωλήσεις τσιγάρο εκεί, το Σεπτέμβριο του 2005 μείωσε τον αριθμό τσιγάρων από 19 σε 17 (8). Παρόλη την αύξηση της φορολογίας σε 10%, η τιμή του πακέτου μειώθηκε, και έδωσε τη λανθασμένη εντύπωση στους καπνιστές πως η τιμή δεν άλλαξε πολύ.
5. Αύξηση προϊόντων απομίμησης και λαθρεμπόριο.
Ένα νέο φαινόμενο στην Ευρώπη είναι τα τσιγάρα απομίμησης. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, 25-30% της παράνομης αγοράς των τσιγάρων το 2003 είναι τα τσιγάρα απομίμησης (9). Δύσκολα υπολογίζεται το μέγεθος αυτού του είδους αλλά είναι σίγουρο πως το μερίδιο αγοράς τσιγάρων απομίμησης συνεχώς αυξάνεται σε μερικές χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
6. Εναλλακτικά προϊόντα.
Το τρίτο τρίμηνο του 2005, οι συνολικές πωλήσεις τσιγάρων στη Γερμανία μειωθήκαν κατά 13% σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο. Οι πρόσφατες αυξήσεις τιμών είναι ο κύριος λόγος για τη μείωση αυτή αλλά και η προώθηση στην αγορά άλλων καπνικών προϊόντων όπως τα «singles» και τα «sticks» (που φορολογούνται πολύ πιο χαμηλά). Εταιρείες καπνού στη Γερμανία πωλούν αυτά τα προϊόντα, εκμεταλλευόμενες τη χαμηλή φορολογία των εναλλακτικών αυτών προϊόντων στη χώρα τους. Το Ευρωπαϊκό δικαστήριο αποφάσισε στις 10 Νοεμβρίου του 2005 πως αυτό το παραθυράκι στη γερμανική φορολογία ήταν παράνομο και πως τα εναλλακτικά αυτά προϊόντα πρέπει να υπόκεινται στην ίδια φορολογία. (10).
ΠΗΓΕΣ
(1) European Commission, Excise Duty Tables, Part III Manufactured tobacco, July 2005.
(2) World Bank. Tobacco control at a glance , Washington DC, 2003, www.worldbank.org/tobacco
(3)Inpes, Tabac,l´offensive: 1.8 million de fumeurs en moins. Press release, 1 February 2004, Paris.
http://www.inpes.sante.fr/.../synthese_tabac.pdf
(4) Sales of Roll your tobacco in France were 7861 tonnes in 2004 or 12, 4% more than in 2003. Source: Revue de tabacs, Le marché français du tabac en 2004, Février 2005, page 6.
(5) Sales of cigarettes in Luxembourg were 4.777 million cigarettes in 2001, 5.788 million in 2002, 5.618 million in 2003, 6.475 million in 2004 and 5.204 million in 2005. source: UEBL.
(6) Source: Retail 29 Januari 2005, page 29.
(7) Source: Action on smoking and Health, London, UK.
(8) A pack of the leading cigarette brand in Germany was 4 euro for 19 cigarettes in August 2005 and 3,80 euro for 17 cigarettes in September 2005. The price per cigarette increased, bur not the price per pack.
(9) Source: Customs and Excise, London, UK.
(10) http://curia.eu.int/
ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ:
Γαβριέλλα Σαμάρα Παφίτη
Σημειώσεις:
Η εκστρατεία «HELP – Για μια ζωή χωρίς τσιγάρο» της Ευρωπαϊκής Ένωσης στόχο έχει να πείσει τον κόσμο να μη ξεκινήσουν αλλά να σταματήσουν το κάπνισμα, με τηλεοπτική εκστρατεία και άλλες ενέργειες στα 25 κράτη μέλη.
Σαν μέρος της νέας αντικαπνιστικής εκστρατείας "HELP – Για μια ζωή χωρίς τσιγάρο” που ξεκίνησε η Ευρωπαϊκή Ένωση, θα αποστέλλονται δελτία τύπου σε τακτική βάση (από τον Απρίλιο μέχρι το Νοέμβριο) με στόχο την παροχή σχετικών με το θέμα πληροφοριών για να συνοδεύουν, να διατηρούν και να ενισχύουν τα μέτρα της εκστρατείας “HELP”.
Τα δελτία τύπου, το λογότυπο και φωτογραφίες της εκστρατείας HELP βρίσκονται στο www.help-eu.com.
“Οι απόψεις οι οποίες εκφράζονται δεν μπορούν να θεωρηθούν ότι αποτελούν επίσημη θέση της Ευρωπαϊκής Ένωσης".Περισσότερες λεπτομέρειες με αναφορά σε επιστημονικά κείμενα διατίθενται |
